02/11/21  ━━   5 min read

Ο Σακχαρώδης Διαβήτης (ΣΔ) (Diabetes Mellitus type 2) είναι μια χρόνια μεταβολική πάθηση που σχετίζεται με την προβληματική παραγωγή της ινσουλίνης, μιας ορμόνης που εν προκειμένω αδυνατεί να τροφοδοτήσει τα κύτταρα με γλυκόζη (προερχόμενη από την τροφή), με αποτέλεσμα τη συσσώρευση αυτής στο αίμα (υπεργλυκαιμία). Διαβήτης: 10 tips για έλεγχο του σακχάρου

Έγκαιρη διάγνωση για πρόληψη του Διαβήτη

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Διεθνούς Συνομοσπονδίας Διαβήτη (International Diabetes Federation – IDF), έχει σημειωθεί ραγδαία αύξηση της επίπτωσης της νόσου σε παγκόσμιο επίπεδο την τελευταία τριακονταετία, καθώς πλέον ένας στους δέκα ανθρώπους στο κόσμο ζουν με τη νόσο, ενώ το 44% των ανθρώπων με διαβήτη δεν έχουν διαγνωσθεί ακόμη. Ο Σακχαρώδης Διαβήτης (ΣΔ) βρίσκεται εντός των 10 κύριων αιτιών θνησιμότητας παγκοσμίως και συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων, νεφρικής ανεπάρκειας, μόνιμων βλαβών του αμφιβληστροειδούς και άλλων σοβαρών επιπλοκών.

Το 95% του συνόλου των διαβητικών έχει Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 2 ως απόρροια παχυσαρκίας, όπου υπάρχει αυξημένη αντίσταση του οργανισμού στην ινσουλίνη, δηλαδή η ποσότητα ινσουλίνης που παράγεται είναι ανεπαρκής για τις μεταβολικές ανάγκες του οργανισμού, κάτι που μπορεί να παραμείνει αδιάγνωστο επί σειρά ετών, αφού τα συμπτώματα αργούν να εμφανιστούν. Ο διαβήτης τύπου 2 μπορεί και πρέπει να προληφθεί για τη διασφάλιση της υγείας και προς αποφυγή καρδιαγγειακών ή άλλων επιπλοκών:

  • με τακτικό διαγνωστικό έλεγχο για έγκαιρη διάγνωση
  • μέσα από ισορροπημένα γεύματα και σνακ με ελεγχόμενη ποσότητα υδατανθράκων, αφού αυτοί επιδρούν στα επίπεδα γλυκόζης αίματος
  • με τακτική φυσική δραστηριότητα, ασφαλή και κατάλληλη για το άτομο, καθώς είναι ευεργετική για τον γλυκαιμικό έλεγχο

Βασικές διαγνωστικές μέθοδοι είναι η μέτρηση της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης (HbA1c) και της γλυκόζης (σακχάρου) νηστείας, ενώ υψίστης σημασίας κρίνονται η έγκαιρη διάγνωση και ο τακτικός έλεγχος προς αποφυγή επιπλοκών για την υγεία. Το σάκχαρο νηστείας φυσιολογικά δεν πρέπει να ξεπερνά τα 100mg/dL, ενώ το μεταγευματικό σάκχαρο δεν πρέπει να ξεπερνά τα 140mg/dL 2 ώρες μετά το φαγητό. Το ρυθμισμένο σάκχαρο συμβάλλει στην αυξημένη ενέργεια, στον καλό ύπνο, στην καλή φυσική κατάσταση, στην καλή διάθεση και τη συγκέντρωση, σε ένα πιο υγιές δέρμα και υγιή ούλα. Διαβήτης: 10 tips για έλεγχο του σακχάρου

Υδατάνθρακες και Γλυκαιμικός Δείκτης

Οι τροφές με μεγάλη περιεκτικότητα υδατανθράκων είναι αυτές που αυξάνουν τη γλυκόζη (σάκχαρο) του αίματος. Κατά την πέψη, οι υδατάνθρακες διασπώνται σε γλυκόζη, η οποία με τη σειρά της παρέχει ενέργεια στον οργανισμό. Όλα τα είδη υδατανθράκων αυξάνουν τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα, κάθε είδος όμως έχει διαφορετική επίδραση. Συνεπώς, συστήνεται η κατανάλωση υδατανθράκων με μέτρο ανά γεύμα ή σνακ, και ο περιορισμός αυτών που έχουν υψηλό Γλυκαιμικό Δείκτη (Glycemic IndexGI) και άρα ανεβάζουν το σάκχαρο πολύ περισσότερο, όπως το λευκό ψωμί και τα προϊόντα ζύμης, τα ζυμαρικά, οι πατάτες, η ζάχαρη και το μέλι, τα δημητριακά πρωινού που περιέχουν ζάχαρη, οι πατάτες, τα μπισκότα, τα γλυκά, οι σοκολάτες, οι μαρμελάδες, οι χυμοί, τα ποτά και τα αναψυκτικά με ζάχαρη.Διαβήτης: 10 tips για έλεγχο του σακχάρου

Διαβήτης: 10 tips για έλεγχο του σακχάρου

  1. Ελέγξτε τον Γλυκαιμικό Δείκτη των τροφών (ακολουθεί πίνακας) και προτιμήστε την κατανάλωση αυτών με χαμηλό γλυκαιμικό δείκτη. O γλυκαιμικός δείκτης είναι ένα χρήσιμο εργαλείο για τον γλυκαιμικό έλεγχο. Τρόφιμα με υψηλό γλυκαιμικό δείκτη (>70) προκαλούν μεγάλη αύξηση στα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα και επομένως θα πρέπει να αποφεύγονται (δείτε τον πίνακα).
  1. Προτιμήστε φρέσκα φρούτα και γλυκιές γεύσεις χωρίς ζάχαρη αλλά με κάποιο υπακατάστατο αυτής, αφού προκαλούν ελάχιστη ή και μηδαμινή αύξηση της γλυκόζης στο αίμα. Καλό είναι να γνωρίζετε το είδος της γλυκαντικής ύλης που χρησιμοποιείται σε κάθε τρόφιμο και φροντίστε να καταναλώνετε με μέτρο.
  1. Εντάξτε 25-35γρ. φυτικών ινών στη διατροφή σας καθημερινά. Συστήνεται ημερήσια πρόσληψη 5-10γρ διαλυτών φυτικών ινών που προέρχονται από βρώμη, κριθάρι, όσπρια, φρούτα και λαχανικά (ή καθαρές πηγές διαλυτών ινών όπως ψύλλιο, πηκτίνη και γκουάρ), οι οποίες μειώνουν τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα και έχουν συσχετιστεί με καλύτερο γλυκαιμικό έλεγχο.
  1. Καταναλώστε λιπαρά ψάρια (π.χ. σαρδέλα, σολομός, σκουμπρί, τόνος, μπακαλιάρος, πέστροφα) 1-2 φορές την εβδομάδα, αλλά και φυτικές πηγές ω-3 λιπαρών οξέων (π.χ. καρύδια, λιναρόσπορος) καθημερινά.
  1. Καταναλώστε 2γρ. στερολών και στανολών την ημέρα. Συμβάλλουν στη μείωση της ολικής και LDL-χοληστερόλης και ως ένα βαθμό και στην έκκριση της ινσουλίνης, άρα δυνητικά σε καλύτερο γλυκαιμικό έλεγχο. Διατροφικές πηγές στερολών είναι το πίτουρο ρυζιού, το φύτρο σιταριού, ορισμένοι τύποι αραβοσιτελαίων, σόγιας και ένα ευρύ φάσμα εμπλουτισμένων τροφίμων όπως η μαργαρίνη.
  1. Αποφύγετε την κατανάλωση trans λιπαρών οξέων που βρίσκονται σε τηγανητά τρόφιμα, αλλά και σε επεξεργασμένα τρόφιμα όπως πατατάκια, σοκολάτες, μπισκότα κ.α.
  1. Περιορίστε την κατανάλωση αλκοόλ. Υπολογίστε 1 μερίδα για τις γυναίκες και έως 2 μερίδες για τους άντρες. Η πρόσληψη αλκοολούχου ποτού να συνοδεύεται πάντα με κατανάλωση φαγητού για να αποφευχθεί η νυχτερινή υπογλυκαιμία και με νερό για καλύτερη πέψη. Αποφύγετε το γλυκό κρασί καθώς έχει αυξημένα σάκχαρα, οποιαδήποτε μορφή μαύρης μπύρας, κοκτέιλ, λικέρ, ποτά με αναψυκτικά. Σε άτομα με αυξημένα επίπεδα τριγλυκεριδίων συστήνεται ολική απόχη από το αλκοόλ.
  1. Εντάξτε στη διατροφή σας τρόφιμα με αντιοξειδωτικές ουσίες, όπως βιταμίνες C και E, σελήνιο, χρώμιο, μαγνήσιο και ψευδάργυρο, καθώς φαίνεται πως έχουν θετική επίδραση στον γλυκαιμικό έλεγχο.
  1. Συμβουλευθείτε διαιτολόγο-διατροφολόγο για άμεση εξατομικευμένη διατροφική παρέμβαση, ιδίως σε περίπτωση που υπάρχει αρρύθμιστο σάκχαρο, υπο- και υπερ-γλυκαιμικά επεισόδια, διάγνωση σακχάρου ή και διαβήτη/προ-διαβήτη, παχυσαρκία.
  1. Ασκηθείτε καθημερινά. Η φυσική δραστηριότητα βοηθάει στη μείωση του σακχάρου, ο δε συνδυασμός σωματικής άσκησης και διατροφής είναι απαραίτητος και σημαντικός τόσο για τη διατήρηση ενός υγιούς βάρους όσο και για τον καλό γλυκαιμικό έλεγχο.Διαβήτης: 10 tips για έλεγχο του σακχάρου

Αποφύγετε

Προτιμήστε

  • Συσκευασμένοι χυμοί φρούτων, κονσέρβες φρούτων με σιρόπι, επιδόρπια φρούτων και φυσικοί χυμοί
  • Ραφιναρισμένοι υδατάνθρακες από λευκό αλεύρι, όπως λευκό ψωμί και ζυμαρικά, άσπρο ρύζι, κριτσίνια, κράκερ, προϊόντα ζύμης/φούρνου
  • Δημητριακά με ζάχαρη, μπουκίτσες βρόμης, granola και μπάρες δημητριακών
  • Αναψυκτικά και ποτά (λικέρ, κοκτέιλ, γλυκό κρασί), αθλητικά ποτά
  • Μαρμελάδες και γλυκά με ζάχαρη και μέλι (μπισκότα, κέικ, ντόνατ, σοκολάτες, καραμέλες)
  • Προϊόντα που περιέχουν: ζάχαρη, σουκρόζη, γλυκόζη, σιρόπι, δεξτρόζη, μέλι, φρουκτόζη, μελάσα, σιρόπι καλαμποκιού, συμπυκνωμένους χυμούς
  • Τρόφιμα με αυξημένα κορεσμένα ή trans λιπαρά: τηγανητές πατάτες, τυρόπιτες, κουρού και προϊόντα φούρνου, κρέμα γάλακτος, τυποποιημένα σνακ (πατατάκια, γαριδάκια, κ.α.)
  • Φρέσκα φρούτα (όχι πολύ ώριμα)
  • Προϊόντα ολικής αλέσεως με μέτρο, π.χ. νιφάδες βρώμης, ζυμαρικά ολικής αλέσεως, καστανό ρύζι
  • Νιφάδες βρώμης (π.χ. με κομμάτια φρούτου και κανέλα), ξηροί καρποί και σπόροι
  • Νερό, ανθρακούχο νερό με μια φέτα λεμόνι, αναψυκτικό με γλυκαντικό/υποκατάστατο ζάχαρης
  • Φρέσκα φρούτα (όχι πολύ ώριμα), γιαούρτι με κομμάτια φρούτου
  • Φρέσκα φρούτα (όχι πολύ ώριμα)
  • Ωμές και μαγειρεμένες τροφές με πρωτεϊνες, καλά λιπαρά και ελεγχόμενους υδατάνθρακες, ξηροί καρποί και σπόροι

Πηγές:

Ιωάννα Αδαμίδου MS, RD

Διαιτολόγος – Διατροφολόγος & Βιολόγος

Υπεύθυνη Bioiatriki+ Nutrition, Θεσσαλονίκη
Επιστημονική Συνεργάτης ΒιοΚλινικής Θεσσαλονίκης

Ιωάννα Στεργίου MSc
Κλινική Διαιτολόγος – Διατροφολόγος
Πρώην Επιστημονική Συνεργάτης Bioiatriki+ Nutrition, Αθήνα 

02/11/21  ━━   5 min read

Ο Σακχαρώδης Διαβήτης (ΣΔ) (Diabetes Mellitus type 2) είναι μια χρόνια μεταβολική πάθηση που σχετίζεται με την προβληματική παραγωγή της ινσουλίνης, μιας ορμόνης που εν προκειμένω αδυνατεί να τροφοδοτήσει τα κύτταρα με γλυκόζη (προερχόμενη από την τροφή), με αποτέλεσμα τη συσσώρευση αυτής στο αίμα (υπεργλυκαιμία). Διαβήτης: 10 tips για έλεγχο του σακχάρου

Έγκαιρη διάγνωση για πρόληψη του Διαβήτη

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Διεθνούς Συνομοσπονδίας Διαβήτη (International Diabetes Federation – IDF), έχει σημειωθεί ραγδαία αύξηση της επίπτωσης της νόσου σε παγκόσμιο επίπεδο την τελευταία τριακονταετία, καθώς πλέον ένας στους δέκα ανθρώπους στο κόσμο ζουν με τη νόσο, ενώ το 44% των ανθρώπων με διαβήτη δεν έχουν διαγνωσθεί ακόμη. Ο Σακχαρώδης Διαβήτης (ΣΔ) βρίσκεται εντός των 10 κύριων αιτιών θνησιμότητας παγκοσμίως και συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων, νεφρικής ανεπάρκειας, μόνιμων βλαβών του αμφιβληστροειδούς και άλλων σοβαρών επιπλοκών.

Το 95% του συνόλου των διαβητικών έχει Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 2 ως απόρροια παχυσαρκίας, όπου υπάρχει αυξημένη αντίσταση του οργανισμού στην ινσουλίνη, δηλαδή η ποσότητα ινσουλίνης που παράγεται είναι ανεπαρκής για τις μεταβολικές ανάγκες του οργανισμού, κάτι που μπορεί να παραμείνει αδιάγνωστο επί σειρά ετών, αφού τα συμπτώματα αργούν να εμφανιστούν. Ο διαβήτης τύπου 2 μπορεί και πρέπει να προληφθεί για τη διασφάλιση της υγείας και προς αποφυγή καρδιαγγειακών ή άλλων επιπλοκών:

  • με τακτικό διαγνωστικό έλεγχο για έγκαιρη διάγνωση
  • μέσα από ισορροπημένα γεύματα και σνακ με ελεγχόμενη ποσότητα υδατανθράκων, αφού αυτοί επιδρούν στα επίπεδα γλυκόζης αίματος
  • με τακτική φυσική δραστηριότητα, ασφαλή και κατάλληλη για το άτομο, καθώς είναι ευεργετική για τον γλυκαιμικό έλεγχο

Βασικές διαγνωστικές μέθοδοι είναι η μέτρηση της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης (HbA1c) και της γλυκόζης (σακχάρου) νηστείας, ενώ υψίστης σημασίας κρίνονται η έγκαιρη διάγνωση και ο τακτικός έλεγχος προς αποφυγή επιπλοκών για την υγεία. Το σάκχαρο νηστείας φυσιολογικά δεν πρέπει να ξεπερνά τα 100mg/dL, ενώ το μεταγευματικό σάκχαρο δεν πρέπει να ξεπερνά τα 140mg/dL 2 ώρες μετά το φαγητό. Το ρυθμισμένο σάκχαρο συμβάλλει στην αυξημένη ενέργεια, στον καλό ύπνο, στην καλή φυσική κατάσταση, στην καλή διάθεση και τη συγκέντρωση, σε ένα πιο υγιές δέρμα και υγιή ούλα. Διαβήτης: 10 tips για έλεγχο του σακχάρου

Υδατάνθρακες και Γλυκαιμικός Δείκτης

Οι τροφές με μεγάλη περιεκτικότητα υδατανθράκων είναι αυτές που αυξάνουν τη γλυκόζη (σάκχαρο) του αίματος. Κατά την πέψη, οι υδατάνθρακες διασπώνται σε γλυκόζη, η οποία με τη σειρά της παρέχει ενέργεια στον οργανισμό. Όλα τα είδη υδατανθράκων αυξάνουν τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα, κάθε είδος όμως έχει διαφορετική επίδραση. Συνεπώς, συστήνεται η κατανάλωση υδατανθράκων με μέτρο ανά γεύμα ή σνακ, και ο περιορισμός αυτών που έχουν υψηλό Γλυκαιμικό Δείκτη (Glycemic IndexGI) και άρα ανεβάζουν το σάκχαρο πολύ περισσότερο, όπως το λευκό ψωμί και τα προϊόντα ζύμης, τα ζυμαρικά, οι πατάτες, η ζάχαρη και το μέλι, τα δημητριακά πρωινού που περιέχουν ζάχαρη, οι πατάτες, τα μπισκότα, τα γλυκά, οι σοκολάτες, οι μαρμελάδες, οι χυμοί, τα ποτά και τα αναψυκτικά με ζάχαρη.Διαβήτης: 10 tips για έλεγχο του σακχάρου

Διαβήτης: 10 tips για έλεγχο του σακχάρου

  1. Ελέγξτε τον Γλυκαιμικό Δείκτη των τροφών (ακολουθεί πίνακας) και προτιμήστε την κατανάλωση αυτών με χαμηλό γλυκαιμικό δείκτη. O γλυκαιμικός δείκτης είναι ένα χρήσιμο εργαλείο για τον γλυκαιμικό έλεγχο. Τρόφιμα με υψηλό γλυκαιμικό δείκτη (>70) προκαλούν μεγάλη αύξηση στα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα και επομένως θα πρέπει να αποφεύγονται (δείτε τον πίνακα).
  1. Προτιμήστε φρέσκα φρούτα και γλυκιές γεύσεις χωρίς ζάχαρη αλλά με κάποιο υπακατάστατο αυτής, αφού προκαλούν ελάχιστη ή και μηδαμινή αύξηση της γλυκόζης στο αίμα. Καλό είναι να γνωρίζετε το είδος της γλυκαντικής ύλης που χρησιμοποιείται σε κάθε τρόφιμο και φροντίστε να καταναλώνετε με μέτρο.
  1. Εντάξτε 25-35γρ. φυτικών ινών στη διατροφή σας καθημερινά. Συστήνεται ημερήσια πρόσληψη 5-10γρ διαλυτών φυτικών ινών που προέρχονται από βρώμη, κριθάρι, όσπρια, φρούτα και λαχανικά (ή καθαρές πηγές διαλυτών ινών όπως ψύλλιο, πηκτίνη και γκουάρ), οι οποίες μειώνουν τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα και έχουν συσχετιστεί με καλύτερο γλυκαιμικό έλεγχο.
  1. Καταναλώστε λιπαρά ψάρια (π.χ. σαρδέλα, σολομός, σκουμπρί, τόνος, μπακαλιάρος, πέστροφα) 1-2 φορές την εβδομάδα, αλλά και φυτικές πηγές ω-3 λιπαρών οξέων (π.χ. καρύδια, λιναρόσπορος) καθημερινά.
  1. Καταναλώστε 2γρ. στερολών και στανολών την ημέρα. Συμβάλλουν στη μείωση της ολικής και LDL-χοληστερόλης και ως ένα βαθμό και στην έκκριση της ινσουλίνης, άρα δυνητικά σε καλύτερο γλυκαιμικό έλεγχο. Διατροφικές πηγές στερολών είναι το πίτουρο ρυζιού, το φύτρο σιταριού, ορισμένοι τύποι αραβοσιτελαίων, σόγιας και ένα ευρύ φάσμα εμπλουτισμένων τροφίμων όπως η μαργαρίνη.
  1. Αποφύγετε την κατανάλωση trans λιπαρών οξέων που βρίσκονται σε τηγανητά τρόφιμα, αλλά και σε επεξεργασμένα τρόφιμα όπως πατατάκια, σοκολάτες, μπισκότα κ.α.
  1. Περιορίστε την κατανάλωση αλκοόλ. Υπολογίστε 1 μερίδα για τις γυναίκες και έως 2 μερίδες για τους άντρες. Η πρόσληψη αλκοολούχου ποτού να συνοδεύεται πάντα με κατανάλωση φαγητού για να αποφευχθεί η νυχτερινή υπογλυκαιμία και με νερό για καλύτερη πέψη. Αποφύγετε το γλυκό κρασί καθώς έχει αυξημένα σάκχαρα, οποιαδήποτε μορφή μαύρης μπύρας, κοκτέιλ, λικέρ, ποτά με αναψυκτικά. Σε άτομα με αυξημένα επίπεδα τριγλυκεριδίων συστήνεται ολική απόχη από το αλκοόλ.
  1. Εντάξτε στη διατροφή σας τρόφιμα με αντιοξειδωτικές ουσίες, όπως βιταμίνες C και E, σελήνιο, χρώμιο, μαγνήσιο και ψευδάργυρο, καθώς φαίνεται πως έχουν θετική επίδραση στον γλυκαιμικό έλεγχο.
  1. Συμβουλευθείτε διαιτολόγο-διατροφολόγο για άμεση εξατομικευμένη διατροφική παρέμβαση, ιδίως σε περίπτωση που υπάρχει αρρύθμιστο σάκχαρο, υπο- και υπερ-γλυκαιμικά επεισόδια, διάγνωση σακχάρου ή και διαβήτη/προ-διαβήτη, παχυσαρκία.
  1. Ασκηθείτε καθημερινά. Η φυσική δραστηριότητα βοηθάει στη μείωση του σακχάρου, ο δε συνδυασμός σωματικής άσκησης και διατροφής είναι απαραίτητος και σημαντικός τόσο για τη διατήρηση ενός υγιούς βάρους όσο και για τον καλό γλυκαιμικό έλεγχο.Διαβήτης: 10 tips για έλεγχο του σακχάρου

Αποφύγετε

Προτιμήστε

  • Συσκευασμένοι χυμοί φρούτων, κονσέρβες φρούτων με σιρόπι, επιδόρπια φρούτων και φυσικοί χυμοί
  • Ραφιναρισμένοι υδατάνθρακες από λευκό αλεύρι, όπως λευκό ψωμί και ζυμαρικά, άσπρο ρύζι, κριτσίνια, κράκερ, προϊόντα ζύμης/φούρνου
  • Δημητριακά με ζάχαρη, μπουκίτσες βρόμης, granola και μπάρες δημητριακών
  • Αναψυκτικά και ποτά (λικέρ, κοκτέιλ, γλυκό κρασί), αθλητικά ποτά
  • Μαρμελάδες και γλυκά με ζάχαρη και μέλι (μπισκότα, κέικ, ντόνατ, σοκολάτες, καραμέλες)
  • Προϊόντα που περιέχουν: ζάχαρη, σουκρόζη, γλυκόζη, σιρόπι, δεξτρόζη, μέλι, φρουκτόζη, μελάσα, σιρόπι καλαμποκιού, συμπυκνωμένους χυμούς
  • Τρόφιμα με αυξημένα κορεσμένα ή trans λιπαρά: τηγανητές πατάτες, τυρόπιτες, κουρού και προϊόντα φούρνου, κρέμα γάλακτος, τυποποιημένα σνακ (πατατάκια, γαριδάκια, κ.α.)
  • Φρέσκα φρούτα (όχι πολύ ώριμα)
  • Προϊόντα ολικής αλέσεως με μέτρο, π.χ. νιφάδες βρώμης, ζυμαρικά ολικής αλέσεως, καστανό ρύζι
  • Νιφάδες βρώμης (π.χ. με κομμάτια φρούτου και κανέλα), ξηροί καρποί και σπόροι
  • Νερό, ανθρακούχο νερό με μια φέτα λεμόνι, αναψυκτικό με γλυκαντικό/υποκατάστατο ζάχαρης
  • Φρέσκα φρούτα (όχι πολύ ώριμα), γιαούρτι με κομμάτια φρούτου
  • Φρέσκα φρούτα (όχι πολύ ώριμα)
  • Ωμές και μαγειρεμένες τροφές με πρωτεϊνες, καλά λιπαρά και ελεγχόμενους υδατάνθρακες, ξηροί καρποί και σπόροι

Πηγές:

Ιωάννα Αδαμίδου MS, RD

Διαιτολόγος – Διατροφολόγος & Βιολόγος

Υπεύθυνη Bioiatriki+ Nutrition, Θεσσαλονίκη
Επιστημονική Συνεργάτης ΒιοΚλινικής Θεσσαλονίκης

Ιωάννα Στεργίου MSc
Κλινική Διαιτολόγος – Διατροφολόγος
Πρώην Επιστημονική Συνεργάτης Bioiatriki+ Nutrition, Αθήνα